Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης,

 

Εκδήλωση απονομής του Βραβείου για το 2014 στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο

 

Ομιλία: Λάρκος Λάρκου με θέμα Αναφορά στον Γιάννο Κρανιδιώτη

 

Λευκωσία, 14 Μαίου 2015.

 

 

Έχω μιλήσει αρκετές φορές για την πολιτική σκέψη και δράση του Γ. Κρανιδιώτη. Σήμερα θα προσπαθήσω να πω διαφορετικά πράγματα και ένα που παραμένει ίδιο.

 

1. Θέλω να μιλήσω για το πάθος, την αφοσίωση, την εργατικότητα για το μεγάλο έργο της ζωής του. Ο Γιάννος δεν καταλάβαινε από ωράρια, εργάστηκε με σύστημα, άλλαξε τον ρου της κυπριακής ιστορίας. Όλα σε σχέση με το μεγάλο του σχέδιο: την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ και την ανάδειξη της ΕΕ ως καταλύτη για την επίλυση του κυπριακού.

 

2. Ο Γιάννος ήταν μαζί διανοούμενος και μάχιμος πολιτικός. Διάβαζε με επιμέλεια, έγραψε βιβλία και μελέτες, ζωγράφιζε, έφερε στη Λευκωσία τις εκδόσεις Της Εστίας, καλός φίλος του θεάτρου, μέλος του Συμβουλίου στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Ειδικός Γραμματέας στο Ελληνικό ΥΠΕΞ, Ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Υφυπουργός Εξωτερικών, Αν. Υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας μέχρι τις 14 Σεπτεμβρίου 1999.

 

 

3. Θέλω να μιλήσω για την πολιτική του σκέψη. Ρεαλιστής, οραματιστής, πολιτικός του συγκεριμένου, σχεδιαστής της πολιτικής των διασυνδέσεων. Τα παραδείγματα φωτίζουν την πολιτική του δράση.

 

Α. Υποστήριζε τη σύνθετη λύση στο ζήτημα της ονομασίας του κράτους των Σκοπίων. Πίστευε σε μια λύση όπως Άνω ή Βόρεια Μακεδονία από το 1992.

 

Β. Στήριζε την αναγκαιότητα για ΜΟΕ με την Τουρκία, για βήματα χαμηλής πολιτικής που θα κρατούσαν ανοικτό το δρόμο του διαλόγου και της αναζήτησης λύσεων.

 

Γ. Ήταν υποστηρικτής της πρότασης για προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για το ζήτημα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο.

 

Δ. Εμπνευστής του Διαλόγου των Αθηνών ανάμεσα σε ισραηλινούς και παλαιστίνιους κοινοβουλευτικούς.

 

Ε. Ήταν ένας εκ των δύο συντακτών του Κειμένου Στρατηγικής για την αναθεώρηση της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτική το 1997. Κεντρική σκέψη ήταν η μεταφορά ζητημάτων εξωτερικής πολιτικής από το πλαίσιο της διμερούς αντιπαλότητας με την Τουρκία στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Ο Γ. Κρανιδιώτης πίστευε στην (με προϋποθέσεις) προώθηση της ευρωτουρκικής σχέσης για να δυναμώσει η επιρροή της ΕΕ στις εξελίξεις Ο τέως πρωθυπουργός της Ελλάδας Κ. Σημίτης αναλύει αυτή την εναλλακτική στρατηγική:

 

Στρατηγική της Ελλάδας ήταν να συναρτηθεί η επίλυση προβλημάτων της περιοχής με τη διεύρυνση και τη μελλοντική πορεία της Ε.Ε. Η Ε.Ε. να επιδιώκει την επίλυσή τους. Η Ε.Ε. να τα θεωρεί ως εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν και να εργαστεί η ίδια για την υπέρβασή τους... 

 

4. Μια σύντομη αναφορά σε ένα ζήτημα πολιτικής ευθύνης. Είναι ο Γ. Κρανιδιώτης που εισηγήθηκε τη μεταφορά των S300 στην Κρήτη. Στο δίλημμα που έθεσε τότε στη Λευκωσία και στην Αθήνα ο Ζακ Σιράκ ή S300 ή ευρωπαϊκή προοπτική ο Γιάννος απέρριψε την περιπέτεια.

 

Ο Ζακ Σιράκ μιλούσε εξ ονόματος όλου του group των ισχυρών δυνάμεων που διαφωνούσαν με την έλευση των πυραύλων. Ο Γιάννος ανέλαβε την ευθύνη για τη λύση της Κρήτης για να έχουμε την πρωτοπορία των εξελίξεων στο διπλωματικό πεδίο. Αυτή η ρύθμιση με τους S300 τον Γενάρη του 1999 άνοιξε το δρόμο στη νίκη στο Ελσίνκι τον Δεκέβρη του ίδιου έτους -ένταξη της νήσου στην ΕΕ , με ή χωρίς λύση- μια κορυφαία επιτυχία που κατέγραψε ο Κ. Σημίτης, με τον Γιάννο μεγάλο απόντα.

 

5. Θεωρώ ότι μια από τις κορυφαίες στιγμές της πολιτικής του διαδρομής θα ήταν η 3 Οκτωβρίου 2005- δηλαδή η Κύπρος να είναι πλήρες μέλος της ΕΕ και η Τουρκία να αρχίζει ενταξιακές συνομιλίες. Εκεί ο Γιάννος θα έδινε τον καλύτερο επικοινωνιακό εαυτό του, με αναφορές σε επωφελείς ισορροπίες και κοινά ευρωπαϊκά συμφέροντα. Θα έλεγε:

 

Δεν μπορώ να συναινέσω να αρχίσει η Τουρκία ενταξιακές συνομιλίες, θα παρεμποδίσω εξελίξεις, το ζήτημα είναι η κατοχή, η επίλυση. Για να συμφωνήσω θέτω τις εξής προϋποθέσεις.

 

Δέσμευση της Τουρκίας σε ένα εφικτό χρονοδιάγραμμα λύσης,

 

Σε μια συμφωνία λύσης, ζητώ νέο σύστημα ασφαλείας με τη σφραγίδα της ΕΕ.

 

Ζητώ ευρωπαϊκή εποπτεία στα στάδια αποχώρησης του στρατού κατοχής,

 

Μέτρα και προγράμματα για προώθηση της συνεργασίας μεταξύ ε/κ και τ/κ μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο,

 

Προγράμματα στήριξης της επόμενης μέρας όπως η ανοικοδόμηση της Αμμοχώστου μέσα από πρόνοιες στον κοινοτικό προϋπολογισμό.

 

Αυτά θα έλεγε ο Γ. Κρανιδιώτης. Έτσι θα έθετε σε λειτουργία την ΕΕ ως καταλύτη της λύσης. Στην πιο ισχυρή στιγμή της Κύπρου μετά την εισβολή, η Κύπρος θα διαπραγματευόταν το μέγιστο δυνατό αντάλλαγμα και ύστερα θα συμφωνούσε στην πρόοδο της ευρωτουρκικής σχέσης. Αντί αυτού, η Λευκωσία συναίνεσε στην έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία χωρίς κανένα αντάλλαγμα.

6. Στον επίλογο, παραθέτω μερικές φράσεις από δημόσιες παρεμβάσεις του Γ. Κρανιδιώτη που φωτίζουν την πολιτική του σκέψη γύρω από το κυπριακό μέλλον.

Το 1997 λέει στην ΚΕ του ΠΑΣΟΚ: η διχοτόμηση είναι η χειρότερη δυνατή εξέλιξη στο κυπριακό, όχι μόνο για λόγους εθνικούς διότι ένα κομμάτι στο οποίο για 3.000 χρόνια έχει ζήσει ο κυπριακός ελληνισμός θα εγκαταλειφθεί, αλλά διότι μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργήσει μια εκρηκτική κατάσταση στο νησί, θα υπάρχει ένα σύνορο εύθραυστο, εκατοντάδων χιλιομέτρων στην Κύπρο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας ή μεταξύ δύο ανεξάρτητων κρατών το οποίο θα είναι επικίνδυνο και εστία σύγκρουσης, μια αντιπαράθεση που θα διαιωνίζεται, αποσταθεροποιητικός παράγοντας για όλη την ευρύτερη περιοχή. Στην περίπτωση αυτή  ο κυπριακός ελληνισμός πραγματικά θα κινδυνεύει, θα νομιμοποιηθεί  η τουρκική εισβολή και κατοχή. Μια τέτοια εξέλιξη  αντιστρατεύεται τις αρχές πάνω στις οποίες έχει οικοδομηθεί η μεταπολεμική και μεταψυχροπολεμική Ευρώπη..

Το 1998 λέει στον ΟΠΕΚ: Η ευρωπαϊκή προοπτική και πορεία της Κύπρου υπήρξε μια κεφαλαιώδους σημασίας στρατηγική επιλογή για το μέλλον του νησιού που θα αναδειχθεί καθοριστική για την προώθηση πολιτικής λύσης στο ζήτημα σύμφωνα με τα ψηφίσματα του ΟΗΕ...Το εθνικό θέμα μοιραία θα αντιμετωπιστεί μέσα από μια νέα αντίληψη, όχι περιχαράκωσης σε εθνικιστικές και ξεπερασμένες ιδεοληψίες. Η Κύπρος πρέπει να αναδειχθεί σε χώρο σταθερότητας, ειρήνης και συνεργασίας στην περιοχή της Αν Μεσογείου

Στο ΠΑΣΟΚ: οι στρατηγικοί αυτοί στόχοι δεν προωθούνται με ρητορική, βερμπαλισμούς και αφορισμούς. Η εσωστρέφεια, η αυτάρεσκη περιχαράκωση οδηγούν  σε απομονωτισμό. Απαιτείται συνεχής παρακολούθηση, αντιμετώπιση των θεμάτων, πρωτοβουλίες και πρόγραμμα.

Το 1999 σε συνέντευξη στο Agence Europe λέει: Οι πρωτοβουλίες για τη λύση θα πρέπει να εντάσσονται στο πλαίσιο των ΗΕ. Ο ΟΗΕ προσφέρει το νομικό πλαίσιο, οι ΗΠΑ να δείξουν αποφασιστικότητα, η ΕΕ να καταθέσει ιδέες. Η ΕΕ μπορεί να παίξει ρόλο και να συμβάλει στον αφοπλισμό και την αποστρατικοποίηση του νησιού.

Η αναφορά στον Γιάννο Κρανιδιώτη δεν αφορά το παρελθόν. Οι θέσεις του παραμένουν επίκαιρες, η σκέψη του αποτελεί εργαλείο στα χέρια μας για να αλλάξουμε τα πράγματα.

Η συγκυρία στο κυπριακό είναι σημαντική, έχουμε μια ευκαιρία για την ανατροπή, για την Κύπρο που επιδιώκουμε.

Ο Γιάννος Κρανιδιώτης παίρνει θέση στις σημερινές εξελίξεις: η Κύπρος πρέπει να αναδειχθεί σε χώρο σταθερότητας, ειρήνης και συνεργασίας στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.