Αλλαγή Παραδείγματος

Μελέτες

«Αλλαγή Παραδείγματος»

Εννέα κείμενα με ιστορικό υπόβαθρο με τον τίτλο «Αλλαγή Παραδείγματος». Ιστορία, Πολιτική σε διασύνδεση με τις εξελίξεις στο κυπριακό. Σχόλια και επισημάνσεις για την άσκηση της πολιτικής σήμερα.

Λάρκος Λάρκου

27/7/2026 

1.Καθαρή στρατηγική

Στις μέρες μας ακούγονται ερωτηματικά για το ποια στρατηγική είναι σκόπιμη, ώστε να κερδίσουμε το στοίχημα της επίλυσης του κυπριακού. Άλλοι μιλούν για «επανατοποθέτηση», άλλοι για «κόστος» στην Τουρκία, άλλοι βλέπουν «δώρα στην κατοχική δύναμη», άλλοι προκρίνουν την στρατηγική της «περιχαράκωσης» με ηχηρές διακηρύξεις στα επουσιώδη. Στη δεσπόζουσα τάση εμφανίζεται ως αυτάρεσκη δικαίωση γύρω από το κέλυφος της Ε/Κ «καθαρότητας, ότι δηλαδή η Ε/Κ ηγεσία τα κάνει όλα σωστά, άρα δεν χρειάζεται να προβληματιστεί για οτιδήποτε.  Το «αλάνθαστον» οδηγεί σε εκτεταμένη αδράνεια, καθως η αδράνεια συνοδεύεται, κατά κανόνα, με εκκωφαντική σιωπή στα μεγάλα. Δεν είναι, όμως, όλες οι πολιτικές «ίσα βάρκα, ίσα νερά», άλλες δοκιμάστηκαν και απέτυχαν, άλλες έφεραν στρατηγικής σημασίας νίκες, αυτές που συχνά προσπερνούμε λες και δεν έγιναν. Ίσως γι’ αυτό, στο ισόγειο του κτιρίου του ΥΠΕΞ έκαναν προτομή του Γ. Κρανιδιώτη, για να θάβουν από κάτω τις ιδέες του.

• Την ωφέλιμη πολιτική για την Κύπρο σήμερα, μπορεί να την θωρακίσουν, 1ον, η ωριμότητα του κυπριακού λαού, 2ο, οι Ευρωπαϊκές Συνθήκες και, 3ο, η οικοδόμηση κοινών συμφερόντων.

Η λύση μπορεί να προκύψει μόνο με καθαρή στρατηγική,

• Να αξιοποιήσουμε το πολύ σημαντικό «Πλαίσιο Γκουτέρες» με τις προσθήκες που έδωσε η Μ. Α. Ολγκίν το περασμένο καλοκαίρι στη συνάντησή της με Γ. Γεραπετρίτη και Χ. Φιντάν. Το Πλαίσιο απαντά σε όλες τις βασικές ανησυχίες των κυπρίων, καταθέτοντας την χρυσή τομή για να επιτευχθεί ο στόχος

• Να αξιοποιήσουμε την ΕΕ ως «καταλύτη» της λύσης: νέο σύστημα ασφάλειας που να προσιδιάζει σε κράτος-μέλος, ευρώ για όλη την Κύπρο, μεταβατικές περίοδοι, ανασυγκρότηση, υποδομές, προσαρμογή της οικονομίας στα στάδια της λύσης, πολιτικές για τη συνεργασία και τη συμφιλίωση, ανοικοδόμηση Αμμοχώστου κλπ

• Με πρωτοβουλίες σε όλα τα επίπεδα. Στη διπλωματία, όπως λ.χ. με την παροχή τεχνογνωσίας στην Τ/Κ κοινότητα, με διεύρυνση του Κανονισμού Πράσινης Γραμμής για να προετοιμαστεί για τη συμμετοχή της στην ΕΕ-εκτός άλλων, η προετοιμασία για την ένταξη προβλέπεται από την Συνθηκη Προσχώρησης του 2003. Η Κύπρος διαθέτει εξαιρετικούς τεχνοκράτες, φτάνει βέβαια να κοιτάξουμε για να τους δούμε

• Μπορούμε να αλλάξουμε τα πράγματα, αν κατανοήσουμε ότι η μεγάλη εξέλιξη ήρθε την 1η Μαϊου 2004.

Πρώτον, γιατί αναπτύχθηκε μια διαφορετική στρατηγική- ωφέλη για την Κύπρο, πρόοδος στην Ευρωτουρκική σχέση, κέρδη για όλους. Άρα ευρωπαϊκή στρατηγική επίλυσης κατά το «πρότυπο» του 1999,

Δεύτερον, η στρατηγική αυτή μπορεί να είναι η συνεκτική ύλη που θα ξεπερνά ιστορικές επιφυλάξεις, ή διαφωνίες, ανάμεσα στις δύο κοινότητες και θα κτίζει πάνω σε μιαν ευρύτερη, κοινή, ευρωπαϊκή  στέγη

Τρίτον, θα βγούμε από τα αδιέξοδα αν εμβαθύνουμε  στο πώς παίζεται το παιχνίδι μέσα στο ευρωπαϊκό γήπεδο και αναλάβουμε τις κατάλληλες πρωτοβουλίες. Τίποτε δεν είναι έτοιμο στο πιάτο και κανένας δεν θα μάς πει «ελάτε, καθίστε, έτοιμο το γεύμα». Με καθαρές πολιτικές μπορούμε να το κατακτήσουμε, με κοινοτική αλληλεγγύη, με συμμαχίες. Το έργο της επίλυσης του κυπριακού είναι ένα μεγάλο έργο ελευθερίας, ένα έργο εκσυγχρονισμού της κοινωνίας μας και ένα έργο αλλαγής πολιτιστικού παραδείγματος- από την Ε/Κ «μονολιθικότητα», στην καλλιέργεια της κουλτούρας της συνεννόησης και της συνεργασίας μέσα στην Κύπρο και μέσα στην ΕΕ.

2.Με δύο πυξίδες

Στις 16-17/7/25 η «πενταμερής» για το κυπριακό στην Νέα Υόρκη. Το θέμα της πολιτικής ισότητας παραμένει το κορυφαίο αίνιγμα για την Ε/Κ ηγεσία- και την Ε/Κ κοινότητα γενικότερα. Σύμφωνα όμως με τον ΓΓ των ΗΕ Α. Γκουτέρες «τα μέρη έφτασαν κοντά στο να καταλήξουν σε στρατηγική κατανόηση όσον αφορά την ασφάλεια και τις εγγυήσεις, καθώς και σε όλα τα υπόλοιπα εκκρεμή βασικά στοιχεία μιας συνολικής διευθέτησης», (Έκθεση στο ΣΑ, 28/9/17). Έκτοτε σιωπή, ούτε αν ο ΓΓ τα έγραψε σωστά, ούτε αν υπάρχει κάποια άλλη προσέγγιση-αλλά αν αποφεύγεις τα ουσιώδη, ποτέ δεν θα τα προσπελάσεις

• Η Κύπρος αναλαμβάνει την εξάμηνη, εκ περιτροπής, προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ το πρώτο εξάμηνο 2026. Παρά τη συμβολικότητα του πράγματος, η προεδρία δίνει ρόλο στις 27 χώρες-μέλη, ακόμα και στις πιο μικρές, οι οποίες επιχειρούν να αντιμετωπίσουν τρέχουσες υποθέσεις.

• Η ΕΕ εξελίσσεται ως οιωνοί/ατελής ομοσπονδία. Η Κύπρος συμμετέχει στην Επιτροπή (Κυβέρνηση) με ένα Επίτροπο, με έναν Επίτροπο και η Γερμανία, η Γαλλία κλπ. Η Κύπρος με 6 Ευρωβουλευτές, αντί για έναν όπως θα αναλογούσε στον πληθυσμό της. Στα ομοσπονδιακά συστήματα όπως (μερικώς) είναι ΕΕ τα πιο πάνω συνιστούν στοιχεία της πολιτικής ισότητας, ενώ στο Ευρωκοινοβούλιο εκφράζεται ουσιωδώς η πληθυσμιακή διαφορετικότητα. Στις ΗΠΑ η ισορροπία εκφράζεται μέσω της Γερουσίας (κάθε πολιτεία από 2 γερουσιαστές) και στη Βουλή (ανάλογα με τον πληθυσμό κάθε πολιτείας). Η φόρμουλα αυτή έχει αξιοποιηθεί σε παλαιότερες ρυθμίσεις για την επίλυση του κυπριακού. Η άνω Βουλή (ή γερουσία) και η κάτω Βουλή, αντανακλούσαν τις ισορροπίες της πολιτικής ισότητας και της πληθυσμιακής διαφορετικότητας.

• Κατά τον καθηγητή Π. Ιωακειμίδη, πρύτανη των ευρωπαϊκών σπουδών στην Ελλάδα, «κάθε ομοσπονδία κτίζεται πάνω στις τρεις άξονες «την πολιτική ισότητα, το διαμοιρασμό των εξουσιών και τον εξευρωπαϊσμό της ομοσπονδίας», Λευκωσία 17/6. Ο καθηγητής ΠΙ υπογράμισε μιαν νέα παράμετρο: τον «εξευρωπαϊσμό της ομοσπονδίας», με άλλα λόγια, την ανάγνωση που συγκροτούν οι συμβιβαστικές συμπεριφορές μέσα στην ΕΕ, τον τρόπο που αναζητούνται οι λύσεις- κάτι καθόλου εύκολο ή και καθόλου αυτονότητο, αλλά αναγκαίο ώστε όλοι να κερδίζουν και όλοι κάτι να αφήνουν για να προχωρά το τρένο. Το κοντινότερο παράδειγμα από την αναφορά του καθηγητή ΠΙ, αφορά την Ιρλανδία. Η συμφωνία της «Μεγάλης Παρασκευής» συνιστά το καλύτερο παράδειγμα «εξευρωπαϊσμού» μιας συμφωνίας

• Ένας Ε/Κ ηγέτης έχει μπροστά του δύο επιλογές:

Η πρώτη, πολύ γνωστή, η ΕΕ ως κανάλι για παράπονα, ταξίδια στα συμβούλια, επισκέψεις, δηλώσεις ικανοποίησης για την εξάμηνη, προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ της Κύπρου το πρώτο εξάμηνο του 2026

Η δεύτερη: Ο, ένας άλλος ηγέτης που ενδιαφέρεται να αλλάξει τα πράγματα, μιλά στην κοινή γνώμη, παρουσιάζει παραδείγματα. Η παράταξη της ακινησίας, μέσα από τη διαρκή φθορά της έννοιας της «πολιτικής ισότητας» κτίζει την πίστη ότι τίποτε δεν μπορεί να γίνει. Ο, ένας άλλος ηγέτης, δεν ακολουθεί την κοινή γνώμη, τεκμηριώνει επιχειρήματα με υλικό από την ΕΕ, αξιοποιεί τις σύγχρονες μορφές επικοινωνίας, διαμορφώνει καθημερινά κοινή γνώμη ότι οι λύσεις είναι εφικτές εφόσον ακολουθήσουμε μια διαφορετική προσέγγιση. Δύσκολο έργο, έργο που απαιτεί  κινητοποίηση, πειστικότητα, συλλογικότητα. Μια στρατηγική που διασυνδέει και αξιοποιεί 2 πυξίδες: το «Πλαίσιο ΕΕ» (ο κατά Ιωακειμίδη «εξευρωπαϊσμός» της ομοσπονδίας) και το «Πλαίσιο ΗΕ»- όπως το έχει συγκροτήσει ο ΓΓ των ΗΕ Α. Γκουτέρες

3.Οι δύο όψεις της εξωτερικής πολιτικής

Με ποια κριτήρια μια εξωτερική πολιτική, χαρακτηρίζεται, ως «επιτυχημένη»; Κύριο χαρακτηριστικό μιας επιτυχούς εξωτερικής πολιτικής είναι το «αποτέλεσμα», αν παράγει εξελίξεις που υποστηρίζουν την υλοποίηση ενός στόχου. Αυτού του στόχου που έχει προσδιοριστεί, έχει σχεδιαστεί, είναι δημόσιο κτήμα, αποκτά σάρκα και οστά με κείμενα, πρόσωπα, δραστηριότητα. Έτσι μπορούμε να διακρίνουμε την πραγματικά επιτυχημένη, ή την ονομαζόμενη ως επιτυχημένη. Η πρώτη μετριέται, ήμασταν εκεί, πήγαμε εκεί, ξεπεράσαμε τις δυσκολίες και έτσι σε πραγματικό έργο, καταγράφεται μια μικρή ή μεγάλη αλλαγή, καταγράφεται δημιουργικό αποτέλεσμα. Η άλλη, δεν έχει ανάγκη από μέτρηση, δηλώνουμε μόνοι μας ότι είναι επιτυχημένη και χειροκροτούμε μόνοι μας τον εαυτό μας

Ένα παράδειγμα:  Στις 10/12/99 η Κύπρος ήταν μόνο υποψήφιο μέλος. Στις 11/12/99 πήρε χρονοδιάγραμμα για να γίνει μέλος. Στις  10/12, τα 14 μέλη έλεγαν «όχι η Κύπρος μέλος με το κυπριακό άλυτο». Στις 11/12 και οι 15 ψήφισαν, ένταξη της Κύπρου, με ή χωρίς λύση. Αυτό συνιστά μετρήσιμο αποτέλεσμα

Δεύτερο παράδειγμα: Η Κύπρος στο κενό. Οι 14 ήθελαν Τελωνειακή Ένωση ΕΟΚ-Τουρκίας. Ο Γ. Κρανιδιώτης έκανε τη διασύνδεση: η ΤΕ προχωρά μόνο αν καθοριστεί χρονοδιάγραμμα για έναρξη ενταξιακών με Κύπρο. Ήμασταν στο περίπου, μετά μετά ήμασταν με χρονοδιάγραμμα. Αυτό συνιστά μετρήσιμο αποτέλεσμα

Γ. Κρανιδιώτης: «Η εξωστρεφής αντίληψη της διεθνούς πολιτικής δημιουργεί συμμαχίες, ταύτιση συμφερόντων και επιτρέπει πιο αποτελεσματικά και αξιόπιστα την προώθηση των στόχων της εξωτερικής πολιτικής», (22/4/98).

Συμμαχίες, ταύτιση συμφερόντων,  μετρήσιμη αποτελεσματικότητα. Ταύτιση συμφερόντων δεν γίνεται με γενικόλογες διακηρύξεις, με 5 ή 10 ασαφείς προτάσεις, με διπλωματία με το κιλό για να δείξουμε στο εσωτερικό ακροατήριο ότι «μιλήσαμε». Αλλά με ανάδειξη της κοινότητας των συμφερόντων ανάμεσα σε εμάς και σε εκείνον από τον οποίο ζητάμε στήριξη. Διάσημη η «γραμμή» Θουκυδίδη: «Είναι προς το συμφέρον σας να μας βοηθήσετε». Δεν κερδίζεις επειδή έχεις δίκαιο. Κερδίζεις αν παραθέτεις σχετικά επιχειρήματα και ο απέναντι κρίνει, αν αυτά, πράγματι, αντανακλούν σε κάτι από «κοινό συμφέρον», αν είναι προς το συμφέρον του να «βοηθήσει», ή απλώς αν παραθέτεις αφηρημένα σχήματα.

Παράδειγμα: οι ΗΠΑ ήταν αντίθετες με ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ με άλυτο το κυπριακό. Ο Γ. Κρανιδιώτης στις συναντήσεις του με Ρ. Χόλπρουκ ανέδειξε τον πιο χαρισματικό του εαυτό: νέα σελίδα στην περιοχή, ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, εισιτήριο για να αρχίσει η Τουρκία ενταξιακές συνομιλίες. Έτσι άλλαξαν πολιτική οι ΗΠΑ. Θυμάμαι την αυτοπεποίθηση του Γιάννου: «Θα πάω και θα ξαναπάω, θα πείσω τον Χόμπρουκ, η πολιτική μας είναι συμφέρουσα για όλους». Σήμερα εμφανίζουμε κατανάλωση συναντήσεων, με ελάχιστο ή και ανύπαρκτο αποτέλεσμα. Οι εξαγγελίες, οι συναντήσεις, οι δηλώσεις από μόνες τους δεν συνιστούν «εξωτερική πολιτική». Τι έχουμε σήμερα; Ο ΓΓ του ΟΗΕ (Έκθεσή του στο ΣΑ, δηλώσεις απεσταλμένης του) φαίνεται να λέει πως αν δεν μπορείτε να ανοίξετε ένα οδόφραγμα, δεν θα είμαι σε θέση να συγκαλέσω άλλη μια αποτυχημένη διευρυμένη. Αν με πείσετε ότι σοβαρομιλάτε, εδώ είμαι». Είναι πέρα από αστείο, ο ΓΓ των ΗΕ, όταν ο πλανήντης έχει  άλλες, πολύ πιο πιεστικές, παγκόσμιες προκλήσεις, να ζητά από το ΣΑ να γράψει ότι το «να ανοίξουν ένα ή δύο οδοφράγματα» βοηθά τη συνολική ατμόσφαιρα. Αν ο ΓΓ των ΗΕ δεν κινείται, ούτε ο απεσταλμένος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Γιοχάνες Χαν έρχεται! Η εξωτερική πολιτική, είναι επιτυχής, ή όχι, με βάση ένα πραγματικό, μετρήσιμο, αποτέλεσμα.

4. Άλμα στο κενό!

Μερικοί σπρώχνουν εξελίξεις στον γκρεμό με όχημα την «προστασία» της Κυπριακής Δημοκρατίας.  Ως πολιτική και νομική οντότητα η ΚΔ, συνιστά ισχυρό εργαλείο για την ώθηση στην επίλυση-ΚΔ, κράτος μέλος των ΗΕ, της ΕΕ, του ΣτΕ κλπ. Άρα αυτό το στρατηγικό πλεονέκτημα, ο κατακτημενος πλούτος συνιστά εξαιρετικά αποτελεσματικό εργαλείο για να έρθει η λύση πιο κοντά, λ.χ. επέκταση του κεκτημένου σε όλο το νησί την επομένη της λύσης-όχι δύο φορές ενταξιακές διαπραγματεύσεις, πολιτικά ανοίγματα μέσω του ΚΠΓ, ΤΕΔΠΚ κλπ.  Ορισμένοι αξιοποιούν τις ιδιότητες της ΚΔ για να μπλοκάρουν κάθε επικοινωνία, ή πρωτοβουλία όπως λ.χ για τα φωτοβολταίκά ή στο γήπεδο της Τσιττίνκαγια με πρόσχημα οτι συνιστά υποβάθμιση της ΚΔ. Κανένας στο διεθνή χώρο δεν την υποβαθμίζει, αντίθετα την αναγνωρίζει- αλλά όλοι διαβάζουν ότι η «λατρεία» της ΚΔ είναι μια υποκριτική λατρεία με στόχο την παρεμπόδιση της προόδου και κατά συνέπεια την συνέχιση του status quo και των προσόδων που αυτό συνεπάγεται. Πίσω από τις ηχηρές διακηρύξεις, η πραγματικότητα: τα συμφέροντα που επένδυσαν στην εισβολή, παριστάνουν τους αδιαπραγμάτευτους ρήτορες για να κρύψουν ιδιοτελείς στόχους- «υπεράσπιση» της ΚΔ από ανύπαρκτες απειλές.

5. Η δημόσια σφαίρα

Ευκαιρίες χάθηκαν, μικροί ηγέτες επέλεξαν διαχείριση της στασιμότητας, ενίοτε της προσοδοφόρας εκείνης. Γι΄αυτό σε δύσκολες συνθήκες η έκφραση γνώμης, έχει ειδική βαρύτητα. Η δημόσια δράση έχει συρρικνωθεί, είναι κυρίαρχη η αντίληψη πως «τίποτε δεν γίνεται, άρα γιατι να συμμετέχεις»; Φτάσαμε σήμερα στο πιο σκληρό αδιέξοδο στο κυπριακό! Βαθιά εμπεδωμένη αντίληψη ότι το κυπριακό είναι θέμα του εκάστοτε ηγέτη, του εθνικού συμβουλίου ή των μεσολαβητών. Τα συνδικάτα θεωρούν ότι έχουν ως μόνη αποστολή  τις αυξήσεις ή την προστασία των μελών. Οι φοιτητικές ενώσεις λ.χ. θεωρούν πως η βοήθεια προς τους νέους φοιτητές να συμπληρώσουν της φόρμες, είναι μέρος της ευθύνης τους, αλλά το κεντρικό ζήτημα, όπως είναι η δημόσια δράση, οι ανακοινώσεις λ.χ. οι επαφές και οι κοινές δράσεις με Τ/Κ συνδικαλιστικές ενώσεις, βρίσκεται, κατά κανόνα, στα αζήτητα. Η ιδιώτευση προσφέρει περισσότερο έδαφος στην επιβολή και τον τυχοδιωκτισμό. Στην κορυφή βρίσκεται η εξάντληση του προσφυγικού κινήματος σε διευθετήσεις στους συνοικισμούς, σε επιδιορθώσεις κλπ. Ασφαλώς πολύ σημαντικές, αλλά έμεινε στις διευθετήσεις και έτσι ηττήθηκε η πολιτικοποίησή του, η αυτονομία του, η πρωτοπορία του έναντι κάθε κομματικής ηγεσίας. Έτσι σταδιακά πέρασε στην αφάνεια, στη μιζέρια. Όσο  οι πρόσφυγες δεν διαβάζουν τα οργανωμένα συμφέροντα που τους στερούν το δικαίωμα στην ελπίδα, όσο δεν βλέπουν την κανονικοποίηση της εξαπάτησής τους για να μείνουν στα ύψη τα προνόμια από την εισβολή, δύσκολα θα αλλάξουμε συσχετισμούς.

6.Η διασύνδεση με έργα

Το κυπριακό και οι ευρωτουρκικές σχέσεις  διαπλέκονται. Όχι επειδή κάποιος το ανακάλυψε το 2024 αλλά γιατί από τον Απρίλιο του 1988 με πρωτοβουλία της ελληνικής κυβέρνησης πέρασε στα Συμπεράσματα του Συμβουλίου η φράση «το κυπριακό επηρεάζει τις ευρωτουρκικές σχέσεις». Η φράση επανελήφθη σε επόμενα Συμβούλια. Η αντίληψη ότι οι ευρωτουρκικές σχέσεις και το κυπριακό διασυνδέονται στο κενό είναι έωλη και παραπλανητική. Οι σχέσεις διασυνδέονται όταν το κυπριακό κινείται στις ράγες του Πλαισίου Γκουτέρες και η Ευρωτουρκική σχέση σταδιακά κάνει βήματα προόδου-όπως λ.χ ο εκσυγχρονισμός της Τελωνειακής Ένωσης ΕΕ-Τουρκίας. Τα δύο θέματα (κυπριακό-ευρωτουρκικά) μπορεί να κινούνται ταυτόχρονα και παράλληλα και έτσι να ενισχύουν την Κύπρο, μόνο όμως αν μας ενδιαφέρει η επίλυση και όχι απλά η σπατάλη άλλων 20 χρόνων σε ακροβασίες που εμβαθύνουν τα αδιέξοδα. Η καθοδηγητική βάση βρίσκεται στην Έκθεση του  ΓΓ του ΟΗΕ Α. Γκουτέρες για το κυπριακό στις 29/9/2017 στην οποία σημειώνει ότι στο Κραν Μοντάνα «τα μέρη έφτασαν κοντά στο να καταλήξουν σε στρατηγική κατανόηση όσον αφορά την ασφάλεια και τις εγγυήσεις, καθώς και σε όλα τα υπόλοιπα εκκρεμή βασικά στοιχεία μιας συνολικής διευθέτησης».

Μια κορυφαία φράση του Γιάννου Κρανιδιώτη από το μακρινό 1997, αλλά επίκαιρη όσο ποτέ άλλοτε: «Οι στρατηγικοί στόχοι δεν προωθούνται με ρητορική, βερμπαλισμούς και αφορισμούς. Η εσωστρέφεια, η αυτάρεσκη περιχαράκωση οδηγούν σε   απομονωτισμό. Απαιτείται συνεχής παρακολούθηση, αντιμετώπιση των θεμάτων, πρωτοβουλίες και πρόγραμμα»

Όλα τα κεφάλαια έχουν ισότιμη αξία-αλλά τα επόμενα τρία είναι πιο ισότιμα-αποχώρηση στρατευμάτων, τερματισμός επεμβατικών δικαιωμάτων διακυβέρνηση-αλλιώς αποτελεσματική συμμετοχή των Τ/Κ στο ομοσπονδιακή πολιτεία, όπως διαγράφουν τα ψηφίσματα των ΗΕ και όλες οι πλευρές τα αποδέχονται. Συν το πασίγνωστο αποτελεσματική δεν σημαίνει αριθμητικά ίση όπως έχει εκφραστεί σε όλα τις προτάσεις των ΗΕ.

Πάνω στα κύρια σημεία, οι διαφορετικές προσεγγίσεις που εξηγούν την ακινησία σε «πρώτο πρόσωπο»:

Ο Ν. Χριστοδουλίδης μιλώντας στο δημοσιογράφο Μ. Αλκάν στο κανάλι Genç tv δήλωσε για το Πλαίσιο Γκουτέρες «ότι υπάρχουν σημεία που συμφωνεί και σημεία που θα ήθελε να συζητήσει» και «απέφυγε να πει αν αποδέχεται την εκ περιτροπής προεδρία». Για το προεδρικό σύστημα δήλωσε «ότι θα πρέπει να διευκρινιστεί εάν θα είναι τελετουργικό (ceremonial) ή θα έχουν ουσιαστικό ρόλο, εάν θα έχουμε πρωθυπουργό, ή όχι» (Πηγή: OmegaLive 16/09/23).

Ο Τ. Ερτογάν, μετά την πρόσφατη επίσκεψή του στην κατεχόμενη Λευκωσία, διατύπωσε τα δικά του σχόλια: «Στα νότια του νησιού, υπάρχει μια προβληματική νοοτροπία, δυστυχώς, που βλέπουν τον εαυτό τους ως τον μοναδικό κυρίαρχο του νησιού της Κύπρου. Οι Ε/Κ ξεκαθάρισαν ότι δεν έχουν καμία πρόθεση να μοιραστούν την πολιτική δύναμη και την οικονομική ευημερία, συμπεριλαμβανομένων των φυσικών πόρων, με τους Τ/Κ».

7. Ιστορικοί παραλληλισμοί

Copy-paste η ιστορία δεν διαθέτει. Όμως τα γεγονότα φέρουν συγγενική «σφραγίδα»-τηρουμένων πάντοτε των ιστορικών αναλογιών. Το 1922 έφερε την πλήρη συντριβή της Ελλάδας σε όλα τα επίπεδα- ανταλλαγή πληθυσμών, με εξαιρέσεις. Πίσω από την πλήρη συντριβή της Ελλάδας, θα βρει κάποιος την απόφαση για επίθεση των ελληνικών στρατευμάτων «μέχρι την Άγκυρα». Η επίθεση «μέχρι την Άγκυρα», ισοδυναμούσε με το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 στη νήσο. Οι δύο ενέργειες («μέχρι την Άγκυρα»/πραξικόπημα 15ης Ιουλίου 1974) συνιστούσαν  (εκτός άλλων), επιχειρήσεις ανατροπής της γεωπολιτικής ισχύος στην περιοχή-πράγμα το οποίο η Τουρκία, κάτω από οποιοδήποτε σχήμα εξουσίας, θα παρεμπόδιζε με κάθε μέσο. Η Συνθήκη της Λωζάνης συνιστά διεθνή συμφωνία που συνυπογράφουν στο επίσημο κείμενο Μ. Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία, Ιαπωνία, Ελλάδα, Ρουμανία, το κράτος της Σερβίας-Κροατίας- Σλοβενίας και η Τουρκία από την άλλη. Η Λωζάνη διαμόρφωσε τα οριστικά σύνορα ανάμεσα σε Ελλάδα-Τουρκία. Επίσκεψη Βενιζέλου στην Τουρκία. Υπογραφή του Ελληνοτουρκικού Συμφώνου Φιλίας το 1930. Πρόταση Βενιζέλου για Νόμπελ Ειρήνης στον Αττατούρκ.

Το κυπριακό εξελίσσεται σε διαφορετικό γεωπολιτικό περιβάλλον. Αυτό επέτρεψε στην Κύπρο να μην καταρρεύσει ολοκληρωτικά και να έχει δυνατότητες να βελτιώσει ουσιωδώς την κατάσταση πραγμάτων, όπως διαμορφώθηκε την 16η Αυγούστου 1974.  Σχέδια λύσης του ΟΗΕ προνοούσαν ΔΔΟ με εφαρμογή των θεμελιωδών δικαιωμάτων- διακίνηση, εγκατάσταση, απόκτηση περιουσίας. Με καλύτερες ρυθμίσεις στο εδαφικό με Χάρτη Γκάλι. Με καλύτερες ρυθμίσεις για εποίκους με το Ανάν. Με βελτιωμένες ρυθμίσεις για την ασφάλεια και τερματισμό των επεμβατικών δικαιώματων, αποχώρηση στρατού κατοχής με Γκουτέρες. Αλλά και απώλειες, εξαιτίας της παρέλευσης του χρόνου, λ.χ. άλλες οι ρυθμίσεις για Μόρφου το 1992, 2004, άλλες το 2017. Καμμία αναφορά για εποίκους στον Μ. Μ. Γκάλι (1992), ρυθμίσεις για εποίκους στα επόμενα σχέδια.

Οι πολλές διαστάσεις του κυπριακού (1964, 1967, διακοινοτικές συγκρούσεις, πραξικόπημα, εισβολή)  έχουν αφήσει τεράστιες συνέπειες στην εξέλιξη της ζωής του κυπρίων-αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών, τεκτονικές ανατροπές στην κοινωνική εξέλιξη πολλών Ε/Κ και Τ/Κ κ.ά. Είναι δύσκολο project η «επανασυγκόλληση» σε κοινό κράτος δύο κοινοτήτων με τις, κατά καιρούς, διαφορετικές επιδιώξεις. Τι μπορεί να δώσει την ρεαλιστική απάντηση σε ένα έργο γεμάτο  καχυποψίες; Η  λύση όπως την περιγράφουν τα ψηφίσματα των ΗΕ, ΔΔΟ με πολιτική ισότητα, καθώς, 1ον  Ενώνει τους πολίτες κάτω από ένα κράτος, 2ον Διαθέτει τις αναγκαίες αποστάσεις ανάμεσα στις κοινότητες, αυτές που έχουν προκύψει από την ιστορική μας διαδρομή και, 3ον  Κατοχυρώνει το μείζον: το ένα κράτος με μια φωνή στην ΕΕ μαζί  με τις θεμελιώδεις ελευθερίες. Επόμενες γενιές μπορεί να προσθέσουν καινούριο «κοινοτικό» υλικό αξιοποιώντας το χρόνο και την ευρωπαϊκή τους ιδιότητα.

• Ο αμοιβαία αποδεκτός, βιώσιμος συμβιβασμός, είναι αυτός που μπορεί να δώσει την Μια και Ενωμένη Κύπρο για όλους τους κατοίκους της. Το από Έξι Σημεία Πλαίσιο του ΓΓ των ΗΕ Α. Γκουτέρες (20 Ιουνίου 2017), καλύπτει τις εύλογες ανησυχίες κάθε κοινότητας. Χάθηκε πολύτιμος χρόνος, ορισμένα στοιχεία έχουν αλλάξει. Ωστόσο, με τις κατάλληλες προσαρμογές, είναι Πλαίσιο το οποίο μπορεί να υποστηριχθεί από πλειοψηφίες και στις δύο κοινότητες και βέβαια από τα ΗΕ και την ΕΕ.

8. Δύο στρατηγοί, ένας ναύαρχος

Κίμων, ο Αθηναίος, στρατηγός. «Αν και νεκρός, ενίκα», όπως βεβαιώνει η προτομή στις Φοινικούδες. Αλλά ο αθηναϊκός στόλος (αν και ενίκα) επέστρεψε στην Αθήνα. Ο Σπαρτιάτης ναύαρχος Ανταλκίδας υπέγραψε: «Άπασα η Μικρά Ασία, μετά των Κλαζομενών νήσων και της Κύπρου ανεγνωρίζετο ως υποκειμένη εις την εξουσία του Μεγάλου Βασιλέως». Ο ποιητής εξανίσταται. Ο πολιτικός, όμως, εξηγεί, αναλύει, μαθαίνει. Η γεωγραφία, η ισχύς, το ανταγωνιστικό πεδίο καθόρισαν το πιο πάνω αποτέλεσμα. Ο τρίτος στρατηγός, Κύπριος -Γ. Γρίβας. Με τεράστια χρονική απόσταση από άλλους δύο. Στρατιωτικός με παιδεία της περιόδου του Μεσοπολέμου. Στρατιωτικοί της περιόδου αυτής, όπως ο Γ. Γρίβας, πίστευαν ότι ήταν φορείς μιας «μεσσιανικής» αποστολής που είχαν ένα «χρέος» να επιτελέσουν. Το χρέος το απέδιδαν στην ιστορία, στις παραδόσεις, στο έθνος κλπ. Οι έννοιες που καθορίζουν τους κανόνες της πολιτικής διαπάλης τούς ήταν ξένες. Συσχετισμοί δύναμης, γεωγραφία και πολιτική, στρατιωτικό ισοζύγιο αντιμαχομένων, ισοζύγιο δυνάμεων σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας, Ψυχρός Πόλεμος κλπ. Όλα αυτά ήταν ασήμαντες λεπτομέρεις-μετρούσε μόνο το «εγώ» και η «βούλησή». Ο Γ. Γρίβας ήταν φορέας μιας τέτοιας «μεσσιανικής» αντίληψης για τα πράγματα: «αφού εγώ το θέλω, ο πλανήτης θα υποταχθεί. Και θα νικήσω-αν αντιμετωπίσω δυσκολίες, ο θεός είναι μαζί μου!». Έτσι βασισμένος  σε μια στρεβλή, χαοτικού χαρακτήρα αντίληψη, δεν μπορούσε να δει την άλλη όψη των πραγμάτων: ότι κανένας δεν ζει μόνος του σε αυτόν τον πλανήτη, ότι όλοι έχουν συμφέροντα-λογικά, παράλογα, αντίθετα. Ο Κίμων δεν ήταν φυγόμαχος, ανέλυσε τους συσχετισμούς. Ο Ανταλκίδας μάς δίδαξε «κυνισμό» και «μίνι Γιάλτα». Αυτό δεν το βλέπουμε παντού, τότε και σήμερα; Ο Ανταλκίδας μάς έμαθε πως με την αξιοποίηση της έλλογης σκέψης, με την ικανότητα της πρόβλεψης, αποφεύγουμε την υποταγή σε κάποιον «Μεγάλο Βασιλέα». Στρατιωτικοί με παιδεία του Μεσοπολέμου, δεν θεωρούσαν πως οι διαφορετικές στρατηγικές αποτελούν αντικείμενο μιας νηφάλιας, δημόσιας συζήτησης και μιας εκλογικής διαπάλης. Οι «μεσσιανικές» ιδεολογίες δεν μπαίνουν σε αυτή την διαδικασία! Διατάζουν και εκτελούν! Ύστερα ήρθαν οι  Ε/Κ «καπετάνιοι»: μεθυσμένοι από την άσκηση εξουσίας, έχοντας μηδενική γνώση γύρω από συσχετισμούς δύναμης, έβλεπαν την Κύπρο ως μια απομονωμένη νησίδα, χωρίς άλλες διαστάσεις ή διασυνδέσεις με γεωπολιτικά συμφέροντα. Πίστευαν ότι η Κύπρος ήταν μόνο γεωγραφία- από τον Απ.  Ανδρέα μέχρι την Πάφο. Αγνοούσαν ότι ήταν και γεωπολιτική, γι’ αυτό έπαιξαν στο γήπεδο που ευνοούσε την στρατιωτική υπεροπλία της Τουρκίας.  Δεν ήταν σε θέση να κατανοήσουν τον Ε. Βενιζέλο (1931), που ζητούσε όπως η Ελλάδα μη παρέμβει στο Κυπριακό, για να μην παρέμβει και η Τουρκία γιατί, στο δεύτερο ενδεχόμενο, θα άλλαζαν οι συσχετισμοί υπέρ της Τουρκίας. Θεωρούσε ότι οι ίδιοι οι Κύπριοι με ισχυρότερη δύναμη τους Ε/Κ, έπρεπε να ηγηθούν της προσπάθειας για περισσότερες ελευθερίες σε διαπραγμάτευση με την Μ. Βρετανία. Η γεωγραφία, τοπικοί και περιφερειακοί συσχετισμοί δύναμης, καθόρισαν τη θέση του  Ε. Βενιζέλου. Η Ε/Κ πολιτική τάξη πίστευε βαθιά ότι γνώριζε τα πράγματα καλύτερα από τον Ε. Βενιζέλο. Ούτε οι ήττες δίδαξαν κάτι, ούτε ανάλογες διεθνείς εμπειρίες λένε κάτι. Κανένα δίδαγμα για το μέλλον! Και όμως! Ο Ελ. Βενιζέλος κατεβαίνοντας τη σκάλα του αεροπλάνου που τον μετέφερε στην τουρκική πρωτεύουσα, ζήτησε από το βοηθό του να έχει μαζί του μαύρα γιαλιά: «Αν χρειαστεί να τα φορέσω, να μην δει κανένας, αν κλάψω…»

9.Με σύνθετες λύσεις

Σε μια κοινωνία με εμφανή την κόπωση απέναντι σε άλυτα προβλήματα, με εμφανή τάση απόρριψης των πάντων, είναι μια αρνητική εξέλιξη αυτό το κενό να έρθουν να καλύψουν, έστω ένα μέρος του, οι δυνάμεις που συνδέονται με τον ανορθολογισμό και τις διάφορες μεταφυσικές δοξασίες. Η εκδοχή των πραγμάτων που συνδέεται με τις δοξασίες γερόντων, συμβάλλει στην αδυναμία επεξεργασίας σύνθετων λύσεων πάνω σε πραγματικά ζητήματα της σύγχρονης εποχής. Σε διάφορα επίπεδα της νήσου (γεωγραφικά, κοινωνικά, οικονομικά) είναι πολύ εύκολο να διαπιστώσει κανείς ότι δυνάμεις της οπισθοδρόμησης κατασκευάζουν έναν ιδιωτικό χώρο με φανατικούς οπαδούς και σχετικά εδραιωμένα δίκτυα σχέσεων. Κοινότητες ενδεδυμένες κάποιο θρησκευτικό ή παραθρησκευτικό μανδύα, επιχειρούν τη δημιουργία δικτύων με αδιαφανείς στοχεύσεις. Η αντοχή τους μέσα στο χρόνο είναι μια καλή απόδειξη ότι βαθειές πεποιθήσεις βρίσκουν πρόσφορο έδαφος στην Κύπρο με χαρακτηριστική ευκολία

• Η απόσταση που μας χωρίζει από τον επιθυμητό κόσμο, δεν θα προκύψει μέσα από την πίστη σε δοξασίες αλλά μέσα από την επίπονη, την ορθολογική και ρεαλιστική ανάγνωση των όσων μας περιβάλλουν και έτσι στην επεξεργασίας μιας πολιτικής που ενδιαφέρεται να λύσει σύνθετα προβλήματα στηριγμένη στην έλλογη αντιμετώπισή τους. Η άγονη παρελθοντολογία, η παιδεία της λατρείας των τύπων, συνδέονται με την σημερινή σύγχυση. Η δημιουργική μνήμη και το καινούριο είναι υπόθεση όλων των δυνάμεων που θέτουν την κριτική σκέψη ως το αναγκαίο εργαλείο στην υπόθεση της μεταρρύθμισης και της ανάπτυξης.