Το ηχηρό μήνυμα του Αντόνιο

Δύο επισκέψεις στη νήσο, ένας ο κοινός παρονομαστής: κυπριακό, επίλυση. Σχεδόν ταυτόχρονα στην Κύπρο, ο ΓΓ των ΗΕ Α. Γκουτέρες και ο νέος Ειδικός Εκπρόσωπος της Επιτροπής  για το κυπριακό Ραφαέλε Φίτο

Ο ΓΓ των ΗΕ δήλωσε:  «Τα ΗΕ δεν μπορούν να επιβάλουν ειρήνη, μόνο οι Κύπριοι, μέσω των ηγετών τους μπορούν να την οικοδομήσουν». Με άλλα λόγια μάς είπεν «τα ΗΕ μπορεί να διευκολύνουν, να διατυπώσουν ορισμένες σκέψεις, η ευθύνη ανήκει στους ηγέτες και τον ενδιαφερόμενο λαό».

Το ιδιαίτερα φτωχό αποτέλεσμα της επίσκεψης Γκουτέρες καθόρισε εν πολλοίς και την περιορισμένη επίδραση της επίσκεψης Φίτο. Ο ΓΓ  μίλησε για πενταμερή υπό προϋποθέσεις και χωρίς δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα.  Οι προϋποθέσεις για «πενταμερή» («ΜΟΕ, μεθοδολογία και ουσία»), συζητούνταν επί μακρόν – νέα οδοφράγματα, φωτοβολταικό πάρκο, ΜΟΕ για το περιβάλλον και το κλίμα. H επανάληψη με «προϋποθέσεις» δείχνει ότι τόσον καιρόν τίποτε δεν είχε επιτευχθεί

Με βάση τις διαπιστώσεις του ΓΓ των ΗΕ (29/7), ηχούν παράξενα οι πρόσφατες δηλώσεις Ν. Χριστοδουλίδη ότι «στη συνάντηση που είχε στην Άγκυρα ο ΓΓ του ΟΗΕ Α. Γκουτέρες με τον Τούρκο πρόεδρο T. Ερντογάν υπήρξε «πράσινο φως» για προώθηση ουσιαστικών συζητήσεων», ενώ «άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο υποβολής σχεδίου για τη λύση του Κυπριακού προβλήματος πριν από το τέλος του 2026, προτού λήξει η θητεία του ΓΓ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες». Συμπλήρωσε δε ότι «στα ΗΕ εξετάζεται το ενδεχόμενο σύγκλησης νέας άτυπης πολυμερούς διάσκεψης για το Κυπριακό μέσα στο καλοκαίρι», ενώ «η προετοιμασία της συνοδεύεται από παρασκηνιακές επαφές υψηλού επιπέδου», (Πηγή: Alpha Κύπρου, 12/5/26). Οι «πληροφορίες» αυτές αποδείχθηκε ότι ήταν χωρίς βάση. Ο ΓΓ μίλησε για «υποστήριξη» των ΗΕ στην «αναζήτηση» λύσης. Αυτό θα συμβεί μόνο εφόσον και οι δύο ηγέτες συμφωνήσουν πάνω σε ποια βάση μπορεί να διεξαχθούν παραγωγικές διαπραγματεύσεις. Η Ε/Κ ηγεσία προτάσσει «ασφάλεια», η Τ/Κ «διακυβέρνηση». Και για τα δύο κεφάλαια ο ίδιος ο ΓΓ λέει ότι τα μέρη έφτασαν σε ακτίνα συμφωνίας στο Κραν Μοντάνα. Ο Έσπεν Μπαρθ Έιντε, νυν νορβηγός ΥΠΕΞ, τότε  Ειδικός Συμβουλος του ΓΓ ομιλεί για τις διαπραγματεύσεις στο Κραν Μοντάνα:  «Ο ΓΓ δοκίμαζε τα όρια του καθενός από τους συμμετέχοντες. Είπε, «θέλω να ακούσω τι θέλεις, θέλω να μάθω ποια είναι η κόκκινη γραμμή σου και θέλω να κατανοήσω πού είναι η ευελιξία σου». Ύστερα ο Ε. Έιντε εξήγησε γιατί τα πιο πάνω είναι  απολύτως σημερινά: «Ως συμβολή στο τελικό πακέτο, θα έπρεπε να είναι δυνατόν όλοι να συμφωνήσουν σε άμεσο τερματισμό των επεμβατικών δικαιωμάτων  με την έναρξη της ισχύος – αλλά, φυσικά, μόνο εάν συμφωνήσουν με το υπόλοιπο του τελικού πακέτου», 22/7/17. Αυτό σημαίνει πως χωρίς σύγκλιση στο κεφάλαιο «διακυβέρνηση», δεν θα ανοίξει ο κύκλος του κεφαλαίου «ασφάλεια»-και ανάποδα. Με επιδεξιότητα ο Έσπε Έϊντε είπε: «Φυσικά, μόνο εάν συμφωνήσουν με το υπόλοιπο του τελικού πακέτου», άρα, «ταυτόχρονα», καθώς στην πραγματικότητα τα δύο κεφάλαια δεν είναι ασυμβίβαστα.

Ο νέος Ειδικός Εκπρόσωπος της Επιτροπής  Ραφαέλε Φίτο είναι εν ενεργεία Eκτελεστικός Aντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και αυτό συνιστά ένα πλεονέκτημα σε σχέση με άλλους προηγούμενους «παρατηρητές», «συντονιστές» ή και «απεσταλμένους» για την Κύπρο -Σερτζ Αμπού, Γ. Φερχόιγκεν, Βαν Νούφελ, Μ. Νάβα, Γ. Χαν. Η θεσμική ιδιότητα του Ρ. Φίτο τού παρέχει αυξημένες δυνατότητες επαφών.

Ο προηγούμενος απεσταλμένος της Επιτροπής Γιοχάνες Χαν, στο μικρό διάστημα της αποστολής του, έφερε στη νήσο μιαν εξαιρετικά σημαντική πρόταση: «Ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 περιλαμβάνει διάταξη που ορίζει ότι, σε περίπτωση επανένωσης της Κύπρου, ο προϋπολογισμός της ΕΕ  να αναθεωρηθεί, ώστε να αντικατοπτρίζει τη διευθέτηση και τις πρόσθετες οικονομικές ανάγκες που θα προκύψουν από την επανένωση». (20/12/25). Ήρθε, μίλησε, πρόσεξε την σιωπή, παραιτήθηκε.

Τρία σημεία που οριοθετούν το πλαίσιο της επίσκεψης Φίτο

1. Ο ΓΓ των ΗΕ έθεσε τις προϋποθέσεις για ενδεχόμενη «πενταμερή» συνάντηση στον απροσδιόριστο χρόνο
2. Η Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εφαρμογή του Κανονισμού της Πράσινης Γραμμής για το 2025, (12/7) σημειώνει ότι «το εμπόριο μέσω της Πράσινης Γραμμής έχει σημαντικά περιθώρια ανάπτυξης, νοουμένου ότι θα αντιμετωπιστούν τα εμπόδια που εξακολουθούν να περιορίζουν τις συναλλαγές»
3. Ηλιακός σταθμός στην νεκρή ζώνη ισχύος ισχύος 36 MW. Ανακοίνωση από την πρόεδρο της Επιτροπής τον Ιούλιο του 2021, ενώ σύμφωνα με τον Μ. Νάβα «έτοιμη η μελέτη αξιολόγησης από τον Φεβρουάριο του 2024». Έκτοτε στις καλένδες

Το γενικότερο πλαίσιο: Ο ΓΓ των ΗΕ, γενικότερα, οι απεσταλμένοι είναι χρήσιμοι, αλλά δεν είναι εκείνοι που έχουν την κύρια ευθύνη για να κινηθούν τα πράματα. Η ευθύνη ανήκει στο άμεσα ενδιαφερόμενο μέρος, αυτό έχει την ευθύνη να κτίσει πολιτικές πάνω στις οποίες θα έρθουν οι απεσταλμένοι να προσθέσουν «ύλη» και ίσως εναλλακτικές ιδέες. Η θεοποίηση της χρησιμότητας των απεσταλμένων είναι εμφανώς υποκριτική, καθώς επιχειρεί να μεταφέρει την ευθύνη από τους υπεύθυνους χειριστές σε όσους έρχονται για να βοηθήσουν, όχι για να λύσουν τα δικά μας ζητήματα

Λάρκος Λάρκου