Το κράτος δικαίου εν κινήσει!
Η δίδυμη ενότητα «κράτος-δικαίου-έλεγχοι και ισορροπίες» είναι ένα στοίχημα για όλους. Όμως, στη σημερινή συγκυρία, πρωταγωνιστεί το πόρισμα της Αρχής κατά της Διαφθοράς για το βιβλίο «Κράτος- Μαφία» : ο πρόεδρος, ο δικηγόρος, ο δικαστής, ο αστυνόμος, η εποπτική αρχή. Ύστερα η εισαγγελική ηγεσία δεν είχε κάτι υπόψη της. Μέρος της πρώτης εξουσίας (εκτελεστική) και μέρος από την τρίτη (δικαστική) είχαν λόγους να αδιαφορούν. Ο πρόεδρος στην κορυφή του παγόβουνου. Οι απίστευτες εξουσίες του (εκάστοτε) προέδρου είναι γνωστές: διορίζει τους επικεφαλής στους ανεξάρτητους φορείς, τους δικαστές του ανωτάτου, τα δεκάδες ΔΣ ημικρατικών οργανισμών, τε μέλη της ΕΔΥ κλπ, παρέχουν αρκετό υλικό για να εξηγήσουμε τα σημερινά μας αδιέξοδα. Οι επιλογές γίνονται, κατά κανόνα, για να δώσουν συνέχιση μιας εξουσίας και όχι με κριτήρια που να αφορούν το γενικότερο συμφέρον, την εξειδίκευση, την ικανότητα, τον πλουραλισμό. Όλα σε διασύνδεση με το κράτος, στο κέντρο οι πελατειακές σχέσεις, και έτσι, όλα, εν τέλει καταλήγουν στην προεδρική εξουσία. Ακόμα και αυτό το επεισόδιο με την ακύρωσης μιας σχολικής εκδήλωσης στο κέντρο της Λευκωσίας. Ο πρόεδρος διευθύνει την ορχήστρα, διορίζει και περιμένει διεύρυνση της προσωπικής του επιρροής. Όλες τις εξουσίες τού τις παρέχει το σύνταγμα, εκ των πραγμάτων, έλεγχος με ισορροπίες, δεν υφίσταται και το άλυτο κυπριακό περιπλέπει σχεδόν τα πάντα.
Τι μένει για να έχουμε πραγματική μεταρρύθμιση;
- Είτε ο πρόεδρος εκχωρεί σε εθελοντική βάση ισχύ στη Βουλή, όπως οι ακροάσεις για διορισμούς προέδρων Ανεξάρτητων Αρχών και προέδρων ΔΣ στις αντίστοιχες Επιτροπές της Βουλής
- Είτε επιλογές για διορισμό με έγκριση από την πλειοψηφία της ολομέλειας της Βουλής, όπως το καθιέρωσε ο Γ. Βασιλείου με τον/την Επίτροπο Διοικήσεως
- Είτε σχηματισμός ενός πραγματικού «Συμβουλίου Επιλογής» με εντολές για ανεξάρτητη δραστηριότητα σε στελέχωση, τα πρόσωπα, οι επιλογές κλπ.
Η 4η επιλογή, είναι αυτή που βλέπουμε, είναι ιδιαιτέρως δημοφιλής, συνέχιση της πεπατημένης με «παράγωγα» που διαβάζουμε στις πολλές σελίδες του πορίσματος της ΑΚΔ. Όμως το πόρισμο της ΑκΔ μάς λέει (μεταξύ άλλων) να αντιμετωπίσουμε τις αιτίες της υστέρησής μας και όχι (μόνο) τις συνέπειες. Η ψήφος δεν παρέχει δικαιώματα που πρέπει μετεκλογικά να ικανοποιηθούν, αντίθετα, η εκλογική επιτυχία συνιστά ευθύνη για να δούμε γιατί και πού μείναμε πίσω και με ποιους και πώς θα δουλέψουμε διαφορετικά. Στο δημόσιο διάλογο η απλή λύση είναι η αναζήτηση του τύπου «ποιος ευθύνεται», ενώ το μείζον είναι η επεξεργασία ενός μεσοπρόθεσμου προγράμματος για ξεπέρασμα των στρεβλώσεων στο κράτος δικαίο με κεντρικό στόχο την προσαρμογή της νήσου στα ευρωπαϊκά πρότυπα. Παρά τις δυσκολίες η συνταγματική μεταρρύθμιση είναι επιβεβλημένη, αξιοποιώντας βέλτιστες διεθνείς πρακτικές ώστε, να τεθεί τέρμα στη διπλή ιδιότητα του Γενικού και του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα ως ταυτόχρονα νομικών συμβούλων του κράτους και αποκλειστικών διωκτικών αρχών, καθώς και το ανέλεγκτο των αποφάσεών τους σε σχέση με ποινικές διώξεις. Ταυτόχρονα, η τροποποίηση του νόμου για την Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς δίνοντας σε αυτήν εξουσίες ποινικού ανακριτή. Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς, κατακτιέται μόνο όταν το κράτος διαθέτει αποτελεσματικούς θεσμούς και μηχανισμούς ελέγχου. Η αναζήτηση λύσεων μέσα από συναινετικές διαδικασίες δεν βρίσκει πολλούς οπαδούς. Όμως το πασιφανές γεγονός είναι μπροστά μας: το μοντέλο άσκησης εξουσίας στη νήσο μας έχει ξεπεραστεί προ πολλού. Είναι σημαντικές οι διαπραγματεύσιμες εισηγήσεις με βάση την εμπειρία που έχει κατακτηθεί. Η κοινή γνώμη προσέχει τις προτάσεις που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέτει στο δημόσιο διάλογο εδώ και χρόνια για την κατάσταση του Κράτους Δικαίου στην Κύπρο, με κορυφαίες εκείνες που αφορούν το διαχωρισμό των εξουσιών του Γενικού Εισαγγελέα και την κατάργηση του περίφημου «ανέλεγκτού» του.
Αυτή η έρευνα μας αφορά και διενεργήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: «Το 77% σε ολόκληρη την ΕΕ στηρίζει την ιδέα ότι θα πρέπει να παρέχονται πόροι από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό στα κράτη- μέλη, μόνο υπό την προϋπόθεση της εφαρμογής των αρχών του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας από την εκάστοτε κυβέρνηση». Αυτή είναι μια πολύ σοβαρή απάντηση σε εκείνα τα κράτη-μέρη που αγνοούν ή και να αδιαφορούν για τις συστάσεις της ΕΕ και επιμένουν στην πεπατημένη και ασφαλώς μάς αφορά.
Το γενικότερο πλαίσιο: Από τη μια είναι οι πρακτικές της κλειστής κοινωνίας, του ελέγχου του κράτους, της ποδηγέτησης των διορισμών, ο φόβος απέναντι στις μεταρρυθμίσεις. Από την άλλη, οι προκλήσεις για την ανοικτή κοινωνία, η σύμπλευση με τις μεταρρυθμίσεις στο κράτος, ο δρόμος που οδηγεί την χώρα μας στο να αποκτήσει δομές που να ανταποκρίνονται στις σημερινές της ανάγκες
Λάρκος Λάρκου