Βέτο ή όχι;
Οι εξελίξεις τρέχουν: «Η Γερμανία εντείνει τις πιέσεις για βαθιές θεσμικές αλλαγές στην ΕΕ, με βασικό στόχο τον περιορισμό του δικαιώματος βέτο των κρατών-μελών σε κρίσιμες αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής. Ο Γερμανός ΥΠΕΞ Γιόχαν Βάντεφουλ υποστήριξε ότι «η αρχή της ομοφωνίας έχει οδηγήσει πολλές φορές την ΕΕ σε αδιέξοδο, εμποδίζοντας τις Βρυξέλλες να κινηθούν ενιαία και γρήγορα σε διεθνές επίπεδο». Σύμφωνα με τον ίδιο, «περίπου δώδεκα κράτη-μέλη στηρίζουν την πρόταση για μετάβαση σε σύστημα ειδικής πλειοψηφίας, ώστε μία ή δύο χώρες να μην μπορούν να μπλοκάρουν κοινές αποφάσεις» και ανέφερε «την Ουγγαρία ως παράδειγμα», (πηγή: News 12, 9/5/26). Το Euronews εξηγεί: «Σύμφωνα με τον κανόνα της ομοφωνίας της ΕΕ, ένα κράτος μέλος μπορεί να σταματήσει τις αποφάσεις σχετικά με την εξωτερική πολιτική, τις κυρώσεις, τη φορολογία και τη διεύρυνση. Με 27 μέλη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, υπάρχει σημαντική πιθανότητα αδιεξόδου και τα τελευταία χρόνια, από θεωρητικός κίνδυνος έχει μετατραπεί σε πολιτική πραγματικότητα», (2/4/26)
Μια άλλη διάσταση: Η τουρκική οικονομική εφημερίδα Dünya υποστηρίζει ότι η μετάβαση στο σύστημα της «ειδικής πλειοψηφίας» μπορεί να αλλάξει πλήρως τις ισορροπίες και να περιορίσει τη δυνατότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας να μπλοκάρει αποφάσεις που αφορούν την Άγκυρα. Το δημοσίευμα επικαλείται δηλώσεις του Γερμανού ΥΠΕΞ Γιόχαν Βάντεφουλ ότι «μια μόνο χώρα δεν μπορεί να κρατά όμηρο την Ευρώπη». Η εφημερίδα συνδέει ευθέως την αλλαγή αυτή με το Κυπριακό και τις ευρωτουρκικές σχέσεις, υποστηρίζοντας ότι «για χρόνια οι Βρυξέλλες χρησιμοποιούσαν το βέτο της Κυπριακής Δημοκρατίας ως θεσμική πρόφαση για το πάγωμα της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας, της τελωνειακής ένωσης και της αμυντικής συνεργασίας». (Πηγή: «Εδώ Τουρκία», 26/4)
Το πολιτικό πλαίσιο στην ευρωπαίκή πρακτική: Η χρήση του βέτο αφορά μια ρεαλιστική αντίρρηση, αφορά τη διεκδίκηση ενός εφικτού ανταλλάγματος, μια καλύτερη ρύθμιση, ανώτερη (από ενδεχόμενη) χρήση του. Κατά συνέπεια, ισούται με διεκδικήσεις, με επωφελείς συμβιβασμό, ώστε στη συνέχεια η αντίρρηση να αίρεται στα πλαίσια μιας διαρκούς εξέλιξης του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Αλλιώς, αν τα κράτη-μέλη είχαν την ίδια αντίληψη για το βέτο που έχουν αρκετοί στην Κύπρο, τότε, πολύ απλά, η ΕΕ δεν θα υπήρχε. Η συζήτηση συνδέεται με τη φύση, τα χαρακτηριστικά, τις αντιλήψεις που έχει κάθε χώρα για τη μελλοντική εξέλιξη της ΕΕ, ποια οπτική γωνία διαθέτει, και εάν εντάσσει το δικό της «επιμέρους» αίτημα, στο ευρύτερο κοινοτικό συμφέρον.
Η Κύπρος χρειάζεται να μελετά μια προσοχή και να αξιοποιεί όλα τα διπλωματικά μέσα μέσα στο ευρωπαϊκό γήπεδο και να θυμάται, 1ον Ότι και τα άλλα κράτη-μέλη έχουν τα ίδια δικαιώματα, 2ον Να θυμάται ότι η Κύπρος έγινε μέλος της ΕΕ, επειδή κανένα Κοινοβούλιο στους τότε «15», δεν άσκησε βέτο. 3ον Ότι η Κύπρος ενώ ήταν μέσα και η Τουρκία έξω, ο τότε πρόεδρος πέταξε στο γκρεμό το σημαντικότερο διαπραγματευτικό χαρτί της Κύπρου, καθώς ψήφισε στις 5/10/05 έναρξη ενταξιακων διαπραγματεύσεων ΕΕ-Τουρκίας με αντάλλαγμα το μηδέν! 4ον, Ότι οι πρωθυπουργοί της Ελλάδας, Α. Παπανδρέου και Κ. Σημίτης αξιοποίησαν το βέτο της Ελλάδας, προς όφελος της Κύπρου, δύο φορές. Ως εξής: 1η, Έναρξη των Ενταξιακών Διαπραγματεύσεων της Κύπρου έναντι Τελωνειακής Ένωσης ΕΕ-Τουρκίας, 6/3/95. 2η, Ένταξη Κύπρου στην ΕΕ, με ή χωρις λύση, με ορισμό χρονοδιαγράμματος για έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων ΕΕ-Τουρκίας, 11/12/99. Και στις δύο μεγάλες επιτυχίες, η πολιτική που κέρδισε ήταν αυτή του αμοιβαίου οφέλους («win win»). Η λογική της «τιμωρίας» και του «βραβείου» βρίσκεται μόνο στην Ε/Κ φαντασία και δεν έχει καμμία σχεση με την κοινοτική μέθοδο. Κατά συνέπεια,το σενάριο «πίεση» στην Τουρκία, «βραβείο» στην Κύπρο απλά δεν υπάρχει, δεν επετεύχθη στα 22 χρόνια της συμμετοχής της νήσου στην ΕΕ. Η στρεβλή αντίληψη προέρχεται από την «πίστη» ότι η Κύπρος είναι μια αναδυόμενη υπερδύναμη που ενδιαφέρεται να υπαγορεύει τους όρους της στους άλλους. Δεκαετίες τα ίδια και τα ίδια, ηχηρές διακηρύξεις, σιωπή στα μεγάλα, ανυποχώρητοι στα επουσιώδη. Στη νήσο οι συνθηματολόγοι λατρεύουν το βέτο-γιατί θέλουν μιαν ΕΕ που να την καθοδηγεί το τελευταίο βαγόνι του τρένου, ή, που να κωλυσιεργεί και έτσι να παγιδεύεται στο χρόνο. Η Λευκωσία μπορεί να κερδίσει πόντους από τη στιγμή που μπει στο παιχνίδι με αποφασιστικότητα, προτείνοντας διαφοροποίηση στον μηχανισμό λήψης των αποφάσεων στην ΕΕ λ.χ. μια πρόταση να περνά όταν συγκεντρώνει τον αριθμό 20 στα 27 μέλη. Είναι μια ρεαλιστική πρόταση το 20 είναι μια απόλυτη βεβαίωση ότι συγκεντρώνει ισχυρές πλειοψηφίες . Αλλιώς, κάποια στιγμή, η πρόταση της Γερμανίας θα περάσει και η Κύπρος θα κάθεται να νοσταλγεί το «βέτο μας» που έφυγε…
Λάρκος Λάρκου